Học AI để nó làm hộ, hay để mình lớn lên

Dạy một thời gian rồi tôi để ý ra một chuyện: hai người cùng học một lớp, cùng một công cụ, cùng số buổi, nhưng sau sáu tháng thì cách xa nhau rất nhiều. Không phải vì một người thông minh hơn. Mà vì hai người vào lớp với hai mục đích khác nhau ngay từ đầu.

1. Hai kiểu người học AI

Kiểu thứ nhất học để giao việc. Họ tìm câu lệnh đúng, dán vào, lấy kết quả, xong. Việc chạy nhanh hơn thật. Nhưng phần hiểu của họ không nhích lên chút nào, vì họ chưa bao giờ cần hiểu.

Kiểu thứ hai học để hiểu ra. Cũng lấy kết quả đó, nhưng dừng lại thêm một chút để hỏi tại sao lại làm như vậy, còn cách nào khác không, chỗ nào trong đây là thứ mình chưa từng biết. Họ đi chậm hơn ở tuần đầu, và nhanh hơn hẳn ở tháng thứ ba.

2. Nguyên tắc năm mươi năm mươi tôi tự đặt cho mình

Tôi chia đôi mục đích ngay từ khi bắt đầu.

Năm mươi phần trăm là để làm nhanh hơn. Những việc lặp lại, tốn giờ, không đòi hỏi phán đoán. Phần này ai cũng làm và nên làm.

Năm mươi phần trăm còn lại là để mình biết thêm một thứ mình chưa từng biết. Phần này gần như không ai nhắc tới, và đây mới là phần đổi đời người học.

3. Nửa thứ hai trông như thế nào trong đời thật

Tôi lấy chính chuyện của tôi.

Tôi không biết làm website. Không học công nghệ thông tin, không biết lập trình, và trước đó chưa từng nghĩ mình sẽ có một trang riêng.

Nếu tôi dùng theo kiểu thứ nhất, tôi đã bảo AI làm cho tôi một cái web, nhận về, và xong. Có trang web, nhưng tôi vẫn không hiểu gì cả. Hỏng chỗ nào cũng không sửa được, muốn đổi gì cũng phải nhờ.

Tôi làm theo kiểu thứ hai. Tôi hỏi tới khi hiểu vì sao một trang web phải có phần này mà không có phần kia, vì sao chỗ này đặt nút bấm mà chỗ kia không, người đọc nhìn vào đâu trước. Càng hỏi tôi càng thấy ra: phần lớn việc làm web không phải là việc kỹ thuật, mà là việc sắp xếp suy nghĩ cho người khác đọc được. Mà cái đó thì tôi làm được, vì mười tám năm nay tôi vẫn làm đúng thứ đó bằng văn bản.

Từ chỗ hiểu ra, tôi bắt đầu có ý tưởng của riêng mình. Và từ chỗ có ý tưởng, tôi tự triển khai được. Bây giờ tôi tự sửa, tự thêm, tự bỏ, không phải chờ ai.

4. Vì sao nửa thứ hai mới là nửa đáng tiền

Vì công cụ sẽ đổi, còn hiểu biết thì ở lại. Cái bạn nhờ AI làm hộ hôm nay, sang năm có công cụ khác làm nhanh hơn, và bạn lại phải học lại từ đầu. Cái bạn đã hiểu thì không ai lấy đi được.

Vì nó mở ra những việc bạn chưa từng dám nhận. Người chỉ giao việc thì chỉ giao được những việc mình vốn đã biết. Người hiểu ra thì bắt đầu nhìn thấy những việc trước đây mình cho là ngoài tầm.

Vì nó là thứ người khác nhìn thấy ở bạn. Không ai đánh giá bạn qua việc bạn viết câu lệnh giỏi. Người ta đánh giá qua việc bạn làm được gì mà trước đây bạn không làm được.

5. Một câu hỏi để tự kiểm

Sau mỗi lần dùng AI xong, thử hỏi mình một câu: mình vừa học được điều gì mà trước đó mình không biết?

Nếu ngày nào câu trả lời cũng là không có gì, thì bạn đang dùng đúng một nửa. Nửa đó vẫn tốt, vẫn tiết kiệm thời gian. Chỉ là bạn đang bỏ lại nửa quan trọng hơn ở phía sau.