Vì sao học AI xong vẫn không dùng được vào việc

Tôi đã học nhiều khóa AI khác nhau, và giờ tôi đứng lớp. Câu tôi nghe nhiều nhất từ người đi học, kể cả những người học ở chỗ tốt, là: học thì hiểu, về tới bàn làm việc lại không dùng được. Bài này nói thẳng lý do, và lý do đó không phải là bạn kém.

1. Bạn không kém. Bạn học nhầm thứ

Ba thứ được dạy nhiều nhất trong các khóa AI hiện nay là công thức viết câu lệnh, danh sách công cụ, và bài tập mẫu. Cả ba đều dễ dạy, dễ trình chiếu, dễ làm người học thấy đã. Và cả ba đều không nằm lại được trong tay bạn.

Công thức thì đúng cho ví dụ trên lớp và trật với việc của bạn, vì việc của bạn không giống ví dụ. Danh sách công cụ thì lạc hậu sau vài tháng. Bài tập mẫu thì được dựng sẵn cho vừa vặn, còn việc thật của bạn thì méo mó, thiếu dữ liệu, nhiều ràng buộc, và có người sẽ hỏi lại bạn tại sao làm thế.

2. Thứ thật sự quyết định kết quả

Sau gần hai năm dùng AI mỗi ngày cho công việc thật, tôi rút ra một điều gọn thế này. Chất lượng bạn nhận được từ AI không phụ thuộc vào việc bạn biết bao nhiêu mẹo. Nó phụ thuộc vào khả năng mô tả công việc của chính bạn: mô tả cho rõ đầu vào là gì, ràng buộc là gì, kết quả đạt yêu cầu trông như thế nào, và sai ở đâu thì bị coi là hỏng.

Có một phép thử rất thật để bạn tự kiểm ngay hôm nay. Hãy thử giao việc đó cho một người mới vào làm, chỉ bằng lời nói, không được ngồi kèm. Nếu người ấy làm ra được thứ bạn cần, thì AI cũng sẽ làm được. Nếu người ấy làm sai, thì không phải AI kém, mà là việc chưa được mô tả đủ rõ. Trong gần như mọi trường hợp tôi gặp, vấn đề nằm ở vế thứ hai.

3. Điều này giải thích một chuyện tôi hay bị hỏi

Người ta hay hỏi vì sao tôi bắt đầu học AI ở tuổi bốn mươi sáu, không rành công nghệ, mà lại đi nhanh hơn nhiều bạn trẻ thạo máy hơn tôi.

Câu trả lời không nằm ở AI. Nó nằm ở mười tám năm trước đó.

Chặng đầu nghề, tôi vào một công ty dược ở vị trí trợ lý hành chính nhân sự, phòng không có trưởng phòng, không có phó phòng, không có ai khác. Không ai bàn giao, không ai bày, không ai chỉ. Tôi tự đọc hết hồ sơ trên máy lẫn hồ sơ giấy rồi hệ thống lại toàn bộ theo cách của mình, với đúng một mục đích: lần sau cần là lấy ra được ngay. Gần hai năm trời tôi hầu như không có buổi trưa nào được ngủ.

Tôi cũng có hai người sếp nổi tiếng khó tính. Công văn tôi viết bị sửa rất nhiều. Nhưng chính hai người khó tính ấy đã rèn tôi thành người soạn thảo chặt chẽ, biết bố cục, biết chấm phẩy, biết trật tự trước sau. Tới giờ tôi vẫn biết ơn.

Nói cách khác, thứ giúp tôi đi nhanh với AI là thứ tôi đã luyện suốt gần hai thập kỷ mà không hề biết là đang luyện cho việc này.

4. Vậy vì sao học xong lại rơi rụng

Ba lý do, tôi thấy lặp lại ở hầu hết người tôi gặp.

Một, học trên bài của người khác. Bạn giải xong bài của lớp rồi về, và không có gì nối từ bài đó sang việc của bạn. Cảm giác hiểu bài là thật, nhưng nó không đi theo bạn về nhà.

Hai, học một lần rồi thôi. Kỹ năng nào cũng vậy, đọng lại nhờ lặp. Học dồn hai ngày rồi ba tuần sau mới đụng lại thì đã quên gần hết, và cái quên trước tiên luôn là cái quan trọng nhất.

Ba, không có ai chữa bài. Đây là lý do lớn nhất và ít được nói tới nhất. Lúc bạn bí không phải lúc đang ngồi trong lớp. Lúc bạn bí là chiều hôm sau, khi bạn mở đúng file của mình ra và thấy nó không giống bất kỳ ví dụ nào đã học. Nếu khoảnh khắc đó không có ai bên cạnh, bạn sẽ quay về cách làm cũ. Chỉ cần quay về hai lần là bỏ hẳn.

5. Cách học để dùng được

Tôi rút gọn thành ba điều kiện. Thiếu một trong ba thì gần như chắc chắn rơi rụng.

Học trên việc thật của chính bạn, ngay từ buổi đầu, không phải trên tình huống dựng sẵn. Việc thật thì méo mó, và chính chỗ méo mó ấy mới là chỗ bạn cần học.

Trải theo tuần, không dồn. Giữa hai buổi phải có khoảng thời gian để bạn mang về dùng thật, sai thật, rồi mang cái sai đó quay lại lớp.

Có người chữa bài cho riêng bạn. Không phải chữa chung cho cả lớp. Bài của bạn, sửa trước mặt bạn. Chuyện này chỉ làm được khi lớp đủ nhỏ, và đó là lý do tôi không nhận lớp đông.

Một câu tôi muốn bạn giữ lại

Học công cụ thì công cụ đổi là học lại. Học tư duy thì công cụ nào cũng dùng được, và càng về sau càng đỡ tốn công. Có một học viên nói với tôi một câu mà tới giờ tôi vẫn nhắc lại: học một lần, dùng một đời. Tôi nghĩ bạn ấy nói đúng, và bạn ấy nói đúng vì bạn ấy đã học đúng thứ.